Serkan Şengül / Pınar Karahan-Dursun
Öz: Bu çalışma, 1991–2022 dönemi için Türkiye’de tarımsal toplam faktör verimliliğinin (TFP) belirleyicilerini ARDL yaklaşımıyla incelemektedir. Analizde tarım kredisi, tarımsal CO₂ emisyonları, insan sermayesi (ortalama eğitim süresi), kentleşme ve tarımsal katma değer açıklayıcı değişkenler olarak kullanılmıştır. Bounds testi, değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin varlığını doğrulamaktadır. Uzun dönem ARDL model sonuçları, tarım kredisi ve kentleşmenin TFP üzerinde olumsuz etki yaptığını, insan sermayesi ve tarımsal katma değerin ise olumlu katkı sağladığını göstermektedir. Söz konusu etkiler, kısa dönem ARDL modelinde de doğrulanmıştır. Ampirik sonuçlar, tarımsal CO₂ emisyonlarının uzun dönemde anlamsız olduğunu, ancak kısa dönemde geçici stres ve verimsizlikleri yansıtarak olumsuz etki yaptığını göstermektedir. Genel olarak, çalışma tarımsal verimlilik artışının sürdürülebilirliğini sağlamak için finansal reformlar, insan sermayesinin geliştirilmesi, kırsal kalkınmanın güçlendirilmesi, değer zincirlerinin iyileştirilmesi ve iklim dostu uygulamaların teşvik edilmesi gerekliliğini vurgulayan önemli politika içgörüleri sunmaktadır.
Anahtar kelimeler: Tarımsal verimlilik, Tarım kredisi, Beşeri sermaye, ARDL, Türkiye
Serkan Şengül / Pınar Karahan-Dursun
DOI: 10.29224/insanveinsan.1793544
Yıl 13, Sayı 41, Kış 2026
Tam metin / Full text
(Türkçe)
Bu eser Creative Commons Alıntı-Gayriticari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.